Το Γαρδίκι είναι ένα ορεινό χωριό της Φθιώτιδας, σε υψόμετρο 1.000 μ. στην ανατολική πλαγιά του όρους Οξυά. Συνορεύει με τους νομούς Φωκίδας, Αιτολοακαρνανίας και Φωκίδας. Απλώνεται σε μήκος δυο χιλιομέτρων. Αποτελείται από τρεις συνοικίες (μαχαλάδες). Τον Άγιο Αθανάσιο όπου βρίσκεται ο ομώνυμος ναός, το Σταυρό που είναι το κέντρο του χωριού και την Παναγία που βρίσκεται η εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου. Επίσης στο Γαρδίκι ανήκουν και οι οικισμοί της Κουτσούφλιανης και των Κουρελέικων. Η θέση του αποτελεί το μοναδικό πέρασμα από το Βορρά προς το Νότο, ενώνοντας παράλληλα τα δυτικά χωριά της Αιτωλίας και των Κραβάρων με αυτά της Φθιώτιδας.

Την ονομασία Γαρδίκι την συναντούμε αρκετά συχνά στην Ελλάδα. Υπάρχει Γαρδίκι στο Σούλι, στην Mεσσηνία, στην Αρκαδία, στην Βόρεια Ηπειρο, στα Τρίκαλα και αλλού. Στην περιοχή Φθιώτιδος ονομάζονταν παλαιότερα με το όνομα αυτό η Πελασγία και ήταν πρωτεύουσα του Δήμου Κρεμαστής Λαρίσης, το Γαρδικάκι που τώρα λέγεται Οίτη και το Γαρδίκι Ομιλαίων. Για την ετυμολογία του ονόματος «Γαρδίκι»(1) έχουν δοθεί πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει η άποψη, οτι το ονομα του το Γαρδίκι, το οφείλει στο ότι ευρίσκεται κτισμένο σε «ευρύχωρη στενωπό» και αποτελεί πέρασμα από τον Βορά προς το Νότο, και από την Ανατολή προς την Δύση. Για τον λόγο αυτό λοιπόν, ήταν ιδανική θεση γιά την δημιουργία τελωνείου γιά την είσπραξη διοδίων η φόρων. Ετσι ονομάστηκε Γαρδίκι, δηλαδή Τελωνείον, κατά την Σλαβική γλώσσα (2). Κατά την άποψη του μεγάλου Φθιώτη ιστορικού Βορτσέλα <…το όνομα Γαρδίκιον είναι Σλαβικόν, σημαίνει δε κατά τον Μέγαν Οικονόμον Κωνσταντίνον τον εξ Οικονόμων, πολίχνη> (3).

Άλλοι πάλι το ερμηνεύουν ως &lt;Καστράκι=μικρό κάστρο&gt; (4), και άλλοι ως …»λάχανο» (5). Στο μόνο που συνφωνούν όλοι είναι ότι η λέξη είναι Σλαβική. Σ’ όλες όμως τις ερμηνείες καμιά εξήγηση δεν δίνεται γιά το πως αυτή η σλαβογεννής λέξης παράγεται. Μοναδική ίσως, αλλά και λογική είναι η ερμηνεία την οποίαν μας δίνει ο Γ. Δελόπουλος (6). Μας λέει ότι παράγεται, από μία παλιά σλαβική λέξη, τη λέξη Grad που σημαίνει «πολις». Αυτή την λέξη τη συναντάμε σαν δεύτερο συνθετικό στις ονομασίες πολλών πόλεων στην σλαβική γλώσσα. Π.χ. Πέτρο-γκραντ, Λένινγκραντ, Μπέο- γκραντ(=Βελιγράδι), κ.α. η ακόμη Gredisk (πόλη στην Ουκρανία), Gredisca (πόλη στην Γιουγκοσλαβία) κ.λ.π. Στα Ελληνικά όμως η προφορά αλλοιώθηκε φυσιολογικά (το <g> έγινε <γα> και το <d> έγινε <δ> και έτσι από <γκράντ> έχουμε <γραδ>, π.χ. Βελιγράδι κ.τ.λ. Με την πάροδο του χρόνου όμως έπαθε κι άλλη μεταβολή. Το υγρό <ρ> που ήταν πριν από το <α> πήγε μετά απ’ αυτό (δηλ. Έχουμε μετάθεση) και έγινε από <Γραδ> σε <Γαρδ>. Παρόμοια παραδείγματα έχουμε πολλά, όπως η λέξη Blato έγινε Βάλτος, το κραμβολάχανο έγινε καρμπολάχανο κ.α. Τελικά σ’ αυτο προστέθηκε και η σλαβική κατάληξη <ικ> που στα ελληνικά μετατρέπεται σε <ικι> η <ικο>, (π.χ.  Βολένικο) και έτσι έχουμε ΓΑΡΔ+ΙΚ+Ι=ΓΑΡΔΙΚΙ, που σημαίνει: πόλις, πολίχνη, κωμόπολη.

Η καταγωγή της λέξης (σλαβική) μας βοηθάει να προσδιορισούμε πότε ο τόπος αυτός απέκτησε το όνομα Γαρδίκι. Ο. Μαν. Τριανταφυλλίδης μας λέει (7) ότι οι λέξεις της σημερινής μας γλώσσας αποτελούνται από τρία στρώματα:
α) Λέξεις που εξαρχής ανήκαν στην ελληνική γλώσσα.
β) Λέξεις που μπήκαν από την χριστιανική εποχή έως το 1800 μ.Χ. και
γ) Λέξεις που μπήκαν από το 1800 μ.Χ. έως σήμερα.

Στο δεύτερο στρώμα είναι λέξεις που πήρε η γλώσσα μας από τους Σλάβους, Βούλγαρους, Βλάχους, Τούρκους, Αραβες, Ιταλούς, στις διάφορες επιδρομές τους. Εδώ ανήκει και η λέξη Γαρδίκι. Πιό συγκεκριμένα στην περιοχή της Φθιώτιδας από 517 μ.Χ. έως το 996 μ.Χ.(8) έγιναν πέντε Σλαβικές και άλλες τόσες Βουλγαρικές επιδρομές, οι οποίες συνοδεύονταν από λεηλασίες και σκοτωμους. Εξ’ αιτίας αυτών των επιδρομών, ο γερμανός ιστορικός Φαλμεράϋερ ισχυρίσθηκε ότι οι σλαβοβούλγαροι εξόντωσαν την Ελληνική φυλή. Τον ισχυρισμό αυτόν ανέτρεψαν Ελληνες και ξένοι ιστορικοί, όπως ο Παπαρηγόπουλος, ο Boesler, ο Vasiliev κ.α., οι οποίοι μας πληροφορούν ότι τα μόνα ίχνη που έμειναν από την σλαβική παραμονή στον Ελληνικό χώρο, είναι ονόματα χωριών (κυρίως ορεινών), όπως Σμόκοβο, Σέλιανη, Μούστροβο, Λιάσκοβο, ονόματα ποταμών όπως Βίστριζα, ονόματα τοποθεσιών και μικρών αντικειμένων, «… αλλά πάντα, μικρόν κατα μικρόν, αποκτούν την Ελληνικήν επένδυσην και τοιουτοτρόπως εισάγωνται εις την Ελληνικήν οικογένειαν, την αποτελούσαν πνεύμα μάλλον παρά φυλήν…»(9)

Σ’ αυτήν την περίοδον, δηλ. Ανάμεσσα στον 6ον μ.Χ. και 8 ον  μ.Χ. αιώνα, ο τόπος μας πήρε το όνομα Γαρδίκι. Κατα την διάρκεια της τουρκοκρατίας πήρε το προσωνήμιο Χαϊν Γαρδίκι (10), δηλ. Απιστο Γαρδίκι (11). Δυτικά του Γαρδικίου βρέθηκε πλάκα με επιγραφή «Χαϊνι Γαρδίκι» (12). Το «Ομιλαίων», που ακολουθει το όνομα Γαρδίκι και ήταν και το όνομα του Δήμου (Δήμος Ομιλαίων), οφείλεται στην κατά τον Ομηρο, πόλη των Οιταίων Ομίλη της οποίας η θέση εικάζεται ότι ήταν κοντα στο χωριό, ίσως εκεί που είναι η Κεχριά (13). Ο Φθιώτης ιστορικός Ι. Βουρτσέλας (14) όμως γράφει ότι αυτή η άποψη «…δεν στηρίζεται είς ιστορικήν τινά μαρτυρίαν διότι η πόλις Ομίλαι των Οιταίων εκείτο μάλλον ανατολικά της Υπάτης. Ορθότερον ίσως ηδύνατο να ονομασθει Δήμος Ιναχαίων…»